Villa Sophia           

Rondbrief  Februari 2018

Verdraagzaamheid

Het directe doel van praktische filosofie is om ons innerlijk gelijkmoedig en opgewekt te maken. Het kalmeren van emotionele reacties geeft een beter vermogen om met uiterlijke omstandigheden om te gaan. In zijn boek Vivekacudamani  (De Rede als Bekroning)  stelt de grote filosoof en hervormer van India, Shankara, dat men een sterk intellect moet hebben, samen met begrip en een zekere mate van geleerdheid om de zoektocht naar onze eigen goddelijkheid en onsterfelijkheid te beginnen, die onze ware aard is. Dan moeten we ook onderscheid kunnen maken tussen tijdelijke dingen en eeuwigheid, tussen droom en werkelijkheid. Vervolgens stelt Shankara (vers 17): Deze mens zal zich niet meer laten meeslepen door de dingen van de wereld omdat hij zijn innerlijke kalmte en evenwicht weet te bewaren. Zo wordt hij gelijkmoedig en verwerft hij bovendien de andere kwaliteiten die daarmee samenhangen. Tenslotte zal hij een brandend verlangen koesteren naar verlossing of bevrijding. 
De eerste drie van ‘de andere kwaliteiten’ zijn geduld (kshama), zelfbeheersing (dama) en onthechting of innerlijke stilte (uparati). Ze zijn allemaal met elkaar verbonden en het verwerven van een kwaliteit komt ook in de buurt van de volgende. De volgende kwaliteit die moet worden verkregen, is verdraagzaamheid (titikshâ). In vers 25 zegt Shankara: Het zonder klagen en zonder enige gedachte aan vergelding verdragen van alle bezoekingen en tegenspoed noemt men titikshâ, verdraagzaamheid. 
 
Het betekent dat we stoppen met klagen over bestaande omstandigheden en dat we geen negatieve opmerkingen maken over heersende omstandigheden en situaties. Dit zijn lastige kwaliteiten om te bereiken, levend in deze wereld. Het lijkt er immers juist op dat de essentie van het menselijk leven de poging is om omstandigheden te veranderen. Er is misschien niemand die de dingen neemt zoals ze komen en die bovendien steeds het goede ziet in de manier waarop dingen komen. Het doel van titikshâ lijkt nogal in tegenspraak te zijn met de gebruikelijke aanleg van de menselijke natuur die juist gericht is op verandering. Dit betekent dat we, om een spirituele manier van leven aan te nemen en dingen vanuit een spiritueel oogpunt te zien, onszelf opnieuw moet maken en niet langer tevreden zijn met ‘gewoon’ te zijn.  Het heeft geen zin om dingen te nemen zoals het publiek de dingen meestal neemt. Het publieke oog is anders dan dit subtiele oog dat de dingen in hun juiste essenties ziet. Toch zal deze mens steeds oog moeten blijven houden op hoe men in het dagelijkse gewone leven naar de dingen kijkt.

 
Meestal bestaat ons dagelijkse leven uit een soort ‘klaagzang’ hoe alles beter zou moeten worden en hoe we ons moeten beschermen tegen of behoeden voor ongunstige omstandigheden. Dit is een behoefte die we ons hele leven voelen. Maar titikshâ gaat hier rechtstreeks tegenin. In het begin is titikshâ, verdraagzaamheid, een gave om onaangename omstandigheden gelijkmoedig te verdragen. We kunnen het dan ook wilskracht noemen. Op de een of andere manier dragen we de kou van de winter en de hitte van de zomer, hoewel we weten dat het onaangenaam is. Soms kunnen we zelfs honger verdragen, mensen tolereren die irritant en onaangenaam zijn, enz; maar de spirituele vorm van titikshâ, verdraagzaamheid, is de innerlijke kracht die stap voor stap ontwikkeld wordt door een nieuwe visie op de dingen in zijn geheel.

 
We zijn dan niet langer verbaasd over gebeurtenissen die plaatsvinden in de wereld. Niets doet ons ons verbazen. Er is niets verrassends in deze wereld. Het is alleen een verrassing voor die mensen die iets anders verwachten. Maar waarom zouden we überhaupt iets verwachten? De fout zit in de persoon die dingen verwacht. Wees voorbereid op het ergste. Niets kan erger zijn dan het ergste, en dus als we erop voorbereid zijn, zal er niets in de wereld zijn dat ons kan dwarszitten en ergeren. Mens erger je niet. Dat is titikshâ, verdraagzaamheid.

 
Paul van Oyen 

 

Leave a Comment

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *